Kiểm sát khám nghiệm hiện trường, bài học kinh nghiệm của VKSND huyện Đắk Mil
Khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự là biện pháp điều tra tố tụng công khai tại nơi xảy ra tội phạm nhằm phát hiện, thu thập vật chứng, dấu vết, tìm ra nguyên nhân, điều kiện phạm tội và những tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án. Mục đích, nội dung, trình tự, thủ tục, kết quả, lực lượng tham gia khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự được quy định lần đầu tiên tại Luật số 103-SL/L.005, ngày 20/5/1957 của Chủ tịch nước, hướng dẫn thi hành tại Nghị định số 301-TTg, ngày 10/7/1957 của Thủ tướng chính phủ, sau đó được pháp điển hóa tại Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988, 2003, đến nay đã hoàn thiện tại điều 201 Bộ luật tố tụng hình sự 2015.

Ngay từ buổi sơ khai của chế độ, nhà nước ta đã sớm quan tâm quy định về trình tự, thủ tục tố tụng công tác khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự, điều này cho thấy công tác khám nghiệm hiện trường có ý nghĩa hết sức quan trọng trong hoạt động tố tụng hình sự, là cơ sở để các chủ thể tiến hành tố tụng nhận định tình hình, xác định ban đầu về tính chất, mức độ, nội dung sự việc xảy ra, xác định được phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm, số lượng thủ phạm, trình độ nhận thức, thói quen của người phạm tội cũng như xác định được về thời gian, không gian, địa điểm xảy ra sự kiện để từ đó đưa ra các giả thiết, quyết định ở các giai đoạn điều tra tiếp theo.

Huyện Đắk Mil là địa bàn có vị trí chiến lược, trọng yếu về an ninh quốc phòng - kinh tế, xã hội ở tiểu vùng phía bắc tỉnh Đắk Nông, là nơi hội tụ các tuyến đường giao thông huyết mạch đi qua Tây Nguyên, như: đường Hồ Chí Minh, quốc lộ 14B, 14C, đường ĐT 682, ĐT 683, đường tuần tra vành đai biên giới cùng với điều kiện đất đai, khí hậu tự nhiên thuận lợi, tạo điều kiện phát triển kinh tế cho dân cư với 113.000 người sinh sống, nhưng do tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường một bộ phận nhỏ dân cư do không có vốn sản xuất kinh doanh, không nắm bắt được thời cơ, làm ăn thua lỗ nên đã tìm cách trộm cắp, lừa đảo, tình trạng tranh giành khách trong buôn bán, gây ảnh hưởng khu vực làm phát sinh mâu thuẫn dẫn đến một bộ phận người dân thiếu hiểu biết pháp luật, có xu hướng sẵn sàng dùng vũ lực, mang tính quyết liệt xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác trong hành vi để giải quyết những mâu thuẫn trong cuộc sống, vì vậy tình hình an ninh nông thôn và trật tự an toàn xã hội luôn diễn biến phức tạp, trung bình hàng năm xảy ra từ 120 đến 135 vụ phạm pháp hình sự, đồng nghĩa sẽ có chừng đó cuộc khám nghiệm hiện trường của cơ quan điều tra. Tuy nhiên có thời điểm trong quá khứ, hoạt động khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự trên địa bàn chưa được chú trọng do tâm lý của những người tiến hành tố tụng chủ yếu tập trung đánh giá chứng cứ qua lời khai của những người tham gia tố tụng (trọng cung hơn trọng chứng), mà không khai thác hết những lợi ích từ kết quả khám nghiệm hiện trường, vì vậy kết quả khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự chỉ có tính thống kê, ghi chép đơn điệu, không rõ ràng, hoạt động thu lượm dấu vết tại hiện trường chưa tuân thủ về trình tự, thủ tục niêm phong, bảo quản theo quy định của pháp luật. Công tác phối hợp liên ngành trong khám nghiệm hiện trường giữa các lực lượng chức năng không nghiêm túc, đã xảy ra trường hợp cá biệt lực lượng công an xã (khi cấp xã chưa được tăng cường lực lượng công an chính quy) tự ý sử dụng tài sản của nạn nhân, đòi tiền bảo vệ hiện trường (xã Đắk Gằn, năm 2005) hoặc khi không thống nhất kết quả khám nghiệm hiện trường thì giành giật, lôi kéo làm rách biên bản, tài liệu khám nghiệm hiện trường (xã Đắk R’La, năm 2006).

Trước thực trạng nêu trên, lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân huyện Đắk Mil đã nhận thức được tính chất nghiêm trọng của vấn đề, vì vậy với trách nhiệm là cơ quan giữ mối quan hệ trung tâm của hoạt động tố tụng, thực hiện nhiệm vụ kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND huyện Đắk Mil đã chủ động tổ chức kiểm điểm liên ngành, tìm ra những nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp chấn chỉnh, khắc phục khuyết điểm hoạt động khám nghiệm hiện trường, đồng thời ngay trong nội bộ VKS đã gương mẫu thực hiện nghiêm chế độ trực nghiệp vụ 24/7, giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ kiểm sát viên nâng cao nhận thức tầm quan trọng của công tác khám nghiệm hiện trường, khi thực hiện nhiệm vụ tại hiện trường, kiểm sát viên chủ động nâng cao trách nhiệm cùng với điều tra viên chủ trì khám nghiệm lựa chọn phương pháp, thủ thuật, chiến thuật khám nghiệm phù hợp với thời gian, không gian, điều kiện tự nhiên, đặc điểm của đối tượng cần khám nghiệm.

Để thực hiện được hiện được mục đích của công tác khám nghiệm hiện trường vụ án, lãnh đạo VKSND huyện Đắk Mil đã lựa chọn, yêu cầu kiểm sát viên phải luôn tuân thủ các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc về thời gian, khách quan, đầy đủ: Ngay sau khi nhận được thông báo của cơ quan điều tra, kiểm sát viên trực nghiệp vụ phải nhanh chóng cùng điều tra viên có mặt tại hiện trường với thời gian sớm nhất trong bất kỳ điều kiện hoàn cảnh nào để thực hiện nhiệm vụ. Trường hợp nhận thấy việc khám nghiệm hiện trường vượt quá khả năng, thẩm quyền thì chủ động trao đổi với điều tra viên áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật để bảo vệ, giữ nguyên hiện trường, vật chứng, dấu vết và báo cáo về lãnh đạo đơn vị để có biện pháp chỉ đạo tiếp theo.

Khi điều tra viên tiến hành khám nghiệm hiện trường, kiểm sát viên phải tập trung kiểm sát, bảo đảm trình tự thu thập dấu vết, vật chứng đầy đủ. Nếu phát hiện điều tra viên chủ trì tiến hành khám nghiệm theo đuổi một giải thiết duy nhất trong quá trình khám nghiệm thì kiểm sát viên phải kịp thời đưa giải thiết phản biện để cùng nhau tìm ra sự thật khách quan ngay tại hiện trường.

- Nguyên tắc tuân thủ kế hoạch, chủ động, sáng tạo: Kiểm sát viên chủ động tham gia xây dựng nội dung, kế hoạch khám nghiệm, bảo đảm việc tuân theo trình tự kế hoạch đề ra, kết hợp các thao tác hợp lý để tránh bỏ sót hoặc trùng lặp, trên cơ sở kế hoạch đã thống nhất, chủ động yêu cầu điều tra viên chỉ đạo, tập trung, thiết lập mối quan hệ giữa các thành viên trong hội đồng khám nghiệm, bảo đảm cuộc khám nghiệm được tiến hành đúng trình tự thủ tục tố tụng. Căn cứ vào năng lực, kinh nghiệm thực tiễn, kiểm sát viên luôn chủ động, sáng tạo cùng với điều tra viên quyết định lựa chọn, áp dụng các trang thiết bị, phương tiện hiện có và phương pháp, chiến thuật khám nghiệm, thu lượm dấu vết trong suốt quá trình khám nghiệm.

- Nguyên tắc tuân thủ phương pháp, chiến thuật khám nghiệm hiện trường: Đây là nguyên tắc trọng yếu, quyết định việc thành bại của công tác khám nghiệm hiện trường, vì vậy các kiểm sát viên phải chú trọng kiểm sát phương pháp, chiến thuật khám nghiệm theo các bước:

+ Khám nghiệm sơ bộ

Khi đến hiện trường, kiểm sát viên phối hợp với điều tra viên chủ trì khám nghiệm khái quát sơ bộ, xác định phương hướng hiện trường, bao quát hiện trường, xác định phạm vi hiện trường, trung tâm hiện trường đồng thời lên phương án phân công lực lượng cảnh sát bảo vệ và hỗ trợ tư pháp, lực lượng công an xã làm công tác bảo vệ hiện trường theo phạm vi hiện trường được xác định, không cho bất cứ ai tác động vào hiện trường, dấu vết trên hiện trường (kể cả những người tham gia khám nghiệm) sau đó tùy từng trường hợp cụ thể, yêu cầu điều tra viên áp dụng các biện pháp khẩn cấp như: cấp cứu người bị nạn, bảo quản tài sản của người bị nạn, xác minh nóng về nhân thân lý lịch nạn nhân hoặc nghi can, đánh số thứ tự dấu vết, phân công công việc cho thành viên hội đồng khám nghiệm hiện trường.

+ Khám nghiệm chi tiết.

Sau khi khám nghiệm sơ bộ, căn cứ vào địa hình, thời tiết, thời gian, không gian… kiểm sát viên bàn bạc thống nhất với điều tra viên về phương pháp, chiến thuật khám nghiệm hiện trường thích hợp như: chiến thuật khám nghiệm xoáy trôn ốc từ trong ra ngoài hoặc từ ngoài vào trong, chiến thuật khám nghiệm cuốn chiếu, hình sin hoặc phân chia theo khu vực kẻ ô và cũng tùy từng trường hợp để lựa chọn phương pháp khám nghiệm đơn lẻ hoặc tổng hợp. Sau khi thống nhất các phương pháp, chiến thuật khám nghiệm, kiểm sát viên lựa chọn vị trí quan sát có tầm bao quát để theo dõi, kiểm sát quá trình thu thập dấu vết, chụp ảnh, đo đạc vẽ sơ đồ, dựng mô hình thu lượm, bảo quản dấu vết vật chứng, thống kê tài sản của nạn nhân, yêu cầu chụp ảnh định vị bằng phương pháp toàn cảnh, từng phần và chi tiết.

+ Kết thúc khám nghiệm hiện trường

Kết thúc việc khám nghiệm, kiểm sát viên kiểm sát các hình thức ghi nhận chuyển hóa kết quả khám nghiệm thành biên bản, sơ đồ hiện trường, việc mô tả, chuyển hóa thành biên bản phải khách quan, đầy đủ, tỉ mỉ, chính xác, sử dụng thuật ngữ phổ thông phản ánh đúng, khách quan kết quả khám nghiệm, kịp thời phát hiện thiếu sót, yêu cầu bổ sung và ký xác nhận. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ kiểm sát, kiểm sát viên phải lập văn bản, báo cáo đầy đủ, chính xác và nhận định, đánh giá kết quả
  đề xuất hướng giải quyết tiếp theo đến lãnh đạo Viện kiểm sát theo quy định tại quy chế tạm thời công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thực nghiệm điều tra và giám định.

Với sự nỗ lực, quyết tâm chính trị trong việc lựa chọn, tổ chức thực hiện nghiêm túc những nguyên tắc, yêu cầu đối với công tác kiểm sát khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự, qua 15 năm triển khai thực hiện chiến lược cải cách tư pháp theo nghị quyết số 49- NQ/TW, ngày 02/6/2005 của Bộ chính trị, các kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân huyện Đắk Mil đã kiểm sát hàng ngàn cuộc khám nghiệm hiện trường, bảo đảm đúng yêu cầu nghiệp vụ, yêu cầu pháp luật, không để xảy ra trường hợp án trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc hủy án mà có nguyên nhân từ công tác khám nghiệm hiện trường. Kết quả hoạt động khám nghiệm hiện trường kết hợp với kết quả xác minh hiềm nghi, sưu tra đối tượng đã góp phần khám phá thành công các vụ án nghiêm trọng, điển hình là chuyên án T514 do Nguyễn Thanh Tùng và đồng bọn liên tục thực hiện nhiều lần hành vi trộm cắp tài sản trên địa bàn huyện, sau đó các đối tượng đã bị TAND có thẩm quyền kết án đến 30 năm tù.

Từ những kết quả thực tiễn nêu trên, Viện kiểm sát nhân dân huyện Đắk Mil đã tổng kết rút ra được bài học kinh nghiệm về công tác kiểm sát khám nghiệm hiện trường thuộc thẩm quyền như sau:

1. Chấp hành nghiêm chỉnh đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước và quy định của ngành

Lãnh đạo đơn vị thường xuyên giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, kiểm sát viên làm công tác kiểm sát khám nghiệm hiện trường, xác định rõ ý nghĩa việc khám nghiệm hiện trường và kiểm sát khám nghiệm hiện trường là hoạt động đấu tranh trực diện, công khai bằng lập luận, chứng cứ, mưu trí giữa các chủ thể tiến hành tố tụng với người phạm tội, vì vậy cán bộ, kiểm sát viên phải tự nghiên cứu học hỏi, nâng cao năng lực trình độ nghiệp vụ, luôn có tinh thần vượt qua khó khăn, thách thức, áp lực thực tế để hoàn thành nhiệm vụ. Quá trình thực hiện nhiệm vụ phải tuân thủ trình tự, thủ tục theo quy định về công tác khám nghiệm hiện trường do Bộ luật tố tụng hình sự quy định về thu thập chứng cứ tại hiện trường bởi đây là tiền đề cho những hoạt động điều tra phá án, do đó tại hiện trường đòi hỏi kiểm sát viên phải có thái độ cầu thị, tác phong nghiêm chỉnh, quan điểm rõ ràng, phân tích khách quan, đúng đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước và quy định của ngành về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

2. Thận trọng, thẩm tra khách quan, thu lượm dấu vết chính xác:

Khi kiểm sát khám nghiệm hiện trường đòi hỏi kiểm sát viên phải chú ý phát hiện những mâu thuẫn, bất hợp lý những dấu vết hoặc quy luật, cơ chế hình thành dấu vết, không theo đuổi giải thiết đơn thuần để phân tích đánh giá, áp dụng phương pháp, chiến thuật chính xác phù hợp, không thêm, bớt các dấu vết, vật chứng tại hiện trường. Dựa vào các giá trị, chuẩn mực, trình độ hiểu biết của điều tra viên, kiểm sát viên để nhận xét, thẩm tra, xác minh, truy nguyên dấu vết, vật chứng ngay tại hiện trường kết hợp với các tài liệu khác như: lời khai, sổ sách, giấy tờ, đồ vật, phương tiện, công cụ… để bổ trợ cho việc nhận định, thẩm tra. Đặt ra nhiều giải thiết và thao tác thử nhằm thẩm tra, tìm ra những điểm bất hợp lý, tìm kiếm biện pháp, phương pháp, phương tiện để phát hiện thu thập thông tin về vụ việc.

3. Chủ động, linh hoạt và tăng cường công tác phối hợp liên ngành

Kết quả công tác khám nghiệm hiện trường có tầm quan trọng đặc biệt, quyết định các bước điều tra tiếp theo, nhưng để đạt được hiệu quả phục vụ cục diện đấu tranh phá án thì công tác khám nghiệm hiện trường cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các lực lượng như: cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát, cảnh sát giao thông, cảnh sát phòng cháy chữa cháy, cứu hộ - cứu nạn, cảnh sát bảo vệ và hỗ trợ tư pháp, kỹ thuật hình sự, pháp y, chính quyền cơ sở, các cơ quan chuyên ngành khác (biên phòng, hải quan, kiểm lâm, quản lý thị trường…) do đó kiểm sát viên chủ động với điều tra viên lên phương án thống nhất, tranh thủ sự phối hợp, giúp đỡ của các cơ quan hữu quan về con người, trang thiết bị phương tiện chuyên dụng cũng như về kiến thức chuyên ngành, phân công nhiệm vụ, đề ra các yêu cầu cụ thể cho các lực lượng phối hợp nhất là những hiện trường vụ án phức tạp, dấu vết mờ nhạt đơn điệu, bị xáo trộn do tác động khách quan, chủ quan thì việc tổ chức lực lượng đa ngành huy động mọi lực lượng sẵn có để phối hợp truy tìm, thu lượm dấu vết tại hiện trường là yêu cầu cao nhất.

Tại hiện trường, kiểm sát viên phải quyết đoán, chủ động linh hoạt trong các thao tác nghiệp vụ, giành thế chủ động đấu tranh với tội phạm ngay tại hiện trường bằng việc kiểm sát, phát hiện, thu lượm dấu vết, lắng nghe, nhậy bén trước mọi tình huống có phong thái tự tin, bản lĩnh, biết che dấu những cảm xúc nội tâm để ngụy trang, đánh lạc hướng người phạm tội khi phán đoán về kết quả khám nghiệm hiện trường vụ án.

4. Đảm bảo thông suốt mối quan hệ lãnh đạo, chỉ huy với công tác khám nghiệm hiện trường:

Mặc dù công tác khám nghiệm hiện trường và kiểm sát khám nghiệm hiện trường luôn có đặc thù là tại chỗ và độc lập, tuy nhiên điều này không có nghĩa hoạt động của điều tra viên, kiểm sát viên sẽ thoát ly hoàn toàn mà trong mọi trường hợp, hoạt động khám nghiệm hiện trường và công tác kiểm sát khám nghiệm hiện trường của điều tra viên, kiểm sát viên không được tách rời sự lãnh đạo, chỉ huy của Thủ trưởng cơ quan điều tra và Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp, thường xuyên duy trì, giữ thông tin liên lạc giữa những người thực hiện nhiệm vụ tại hiện trường với người lãnh đạo, chỉ huy.

Đối với những vụ việc phức tạp thì lãnh đạo cơ quan điều tra, Viện kiểm sát phải có mặt tại hiện trường, trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy công tác khám nghiệm, điều này đòi hỏi người lãnh đạo, chỉ huy nhận thức rõ vị trí, vai trò quan trọng của mình tại hiện trường, luôn cầu thị, tôn trọng sự thật khách quan, căn cứ vào tình hình thực tế để nhận định đưa ra chủ trương, kế hoạch, không chủ quan định kiến dựa vào kinh nghiệm sẵn có và phụ thuộc vào khả năng trình độ của người thừa hành để từng bước đưa ra các yêu cầu, nếu những người trực tiếp tiến hành khám nghiệm hiện trường có những ý kiến trái với quan điểm của lãnh đạo, chỉ huy thì người lãnh đạo, chỉ huy phải tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng để xem xét quyết định vì kinh nghiệm thực tế cho thấy nếu quá trình khám nghiệm hiện trường mà có nhiều quan điểm trái ngược thì phải tiếp tục đưa ra các giải thiết để phân tích loại bỏ những quan điểm không hợp lý, tuy mất nhiều thời gian nhưng công tác điều tra tiếp theo sẽ thuận lợi.

Trước yêu cầu tổng quát của công cuộc cải cách tư pháp hiện nay, trên cơ sở kế thừa những kết quả, kinh nghiệm đã có, Viện kiểm sát nhân dân huyện Đắk Mil tiếp tục tích hợp, lũy tiến những ưu điểm, hạn chế những khuyết điểm trong công tác kiểm sát khám nghiệm hiện trường vụ án hình sự để hướng tới mục tiêu tự đào tạo đội ngũ kiểm sát viên tại đơn vị có đủ năng lực, kinh nghiệm thực tế, phục vụ có hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, góp phần gìn giữ trật tự an toàn xã hội, tạo tiền đề cho sự phát triển văn hóa, kinh tế, xã hội trên địa bàn huyện Đắk Mil theo hướng ổn định, bền vững./.

Lại Hồng Khanh – VKS Đắk Mil


THƯ VIỆN ẢNH
No title... No title... No title...
VIDEO
Chi đoàn VKSND tỉnh - Quán quân "Vũ điệu trẻ" 2015













Thống kê truy cập
  • Đang online: 41
  • Hôm nay: 1180
  • Trong tuần: 8 792
  • Tất cả: 662747


TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN ĐĂK NÔNG
Giấy phép số QĐ Số 14/QĐ-VKSTC ngày 15/01/2004 của Viện trưởng VKSND tối cao
Chịu trách nhiệm chính: NGUYỄN VĂN CƯỜNG, Viện trưởng VKSNDT Đăk Nông
Địa chỉ: đường Lê Duẩn (Đăm Bri cũ), P. Nghĩa Tân, TX. Gia Nghĩa, Đăk Nông
Điện thoại: 02613 543523 - Fax: 02613 543523
Email: Banbientap.vksdaknong@gmail.com